Hoe ga ik om met (extreme) hitte op de werf?

Wanneer de temperatuur stijgt, denken de meeste mensen spontaan aan zonnecrème en voldoende water drinken. Op een bouwplaats of industriële werf gaat het echter om veel meer dan comfort. Hitte vormt een ernstig arbeidsrisico dat de veiligheid, gezondheid én productiviteit van werknemers rechtstreeks beïnvloedt.

Een veiligheidscoördinator houdt daarom tijdens warme dagen niet alleen toezicht op valbeveiliging, machines of signalisatie. Ook hittestress behoort tot de risico's die tijdens warme periodes actief moeten worden beoordeeld en beheerst.

Warmte kost niet alleen energie, maar ook productiviteit

Internationale studies van de International Labour Organization (ILO) tonen aan dat de productiviteit van fysieke arbeid gemiddeld met 2 à 3% afneemt voor elke graad Celsius boven 20°C. Werknemers gaan automatisch trager werken om oververhitting te voorkomen, waardoor de fysieke belasting voor het lichaam beheersbaar blijft.

Dat lijkt misschien beperkt, maar het effect loopt snel op.

Enkele voorbeelden:

• Bij 25°C bedraagt het productiviteitsverlies gemiddeld 10 tot 15%.
• Bij 30°C stijgt dit naar ongeveer 20 tot 30%.
• Tijdens langdurige hittegolven kunnen deze verliezen nog groter worden bij zwaar fysiek werk.

De ILO verwacht bovendien dat tegen 2030 wereldwijd 2,2% van alle arbeidsuren verloren zal gaan door hittestress, wat overeenkomt met ongeveer 80 miljoen voltijdse banen. Vooral sectoren zoals de bouw, landbouw en logistiek worden hierdoor getroffen.

Belangrijk is dat deze tragere werktempo's geen gebrek aan motivatie zijn, maar een natuurlijke beschermingsreactie van het lichaam tegen oververhitting.

Hittestress verhoogt ook het risico op arbeidsongevallen

Warmte heeft niet alleen invloed op de fysieke prestaties. Wanneer de lichaamstemperatuur stijgt, nemen ook de volgende risico's toe:

• verminderde concentratie;
• tragere reactietijd;
• meer vermoeidheid;
• slechter beoordelingsvermogen;
• grotere kans op fouten en ongevallen.

Daarnaast kan ernstige hittestress leiden tot:

• uitdroging;
• hitte-uitputting;
• hittekrampen;
• hitteberoerte (een levensbedreigende medische noodsituatie).

Volgens de WHO en de ILO kan langdurige blootstelling aan hoge temperaturen bovendien bijdragen aan hart- en vaatproblemen, nierproblemen en andere chronische gezondheidsklachten.

België werkt niet met een gewone temperatuurgrens

Veel mensen denken dat er in België een maximale buitentemperatuur bestaat waarbij het werk automatisch moet worden stilgelegd: dat klopt niet.

De Belgische Codex over het Welzijn op het Werk gebruikt de WBGT-index (Wet Bulb Globe Temperature). Die houdt niet alleen rekening met de luchttemperatuur, maar ook met:

• luchtvochtigheid;
• warmtestraling (bijvoorbeeld zon of machines);
• luchtbeweging.

Daardoor geeft de WBGT-index een veel realistischer beeld van de effectieve warmtebelasting op het lichaam.

De Belgische actiewaarden zijn:

Wanneer deze actiewaarden worden overschreden, is de werkgever verplicht om beschermende maatregelen te nemen.

Welke maatregelen kan een veiligheidscoördinator adviseren?

Tijdens warme periodes maakt hittestress vaak deel uit van de risicoanalyse op de werf. Mogelijke preventiemaatregelen zijn onder meer:

• extra drinkpauzes voorzien;
• permanent fris drinkwater beschikbaar maken;
• schaduwplaatsen of gekoelde rustzones voorzien;
• zware werkzaamheden zoveel mogelijk uitvoeren tijdens de koelere ochtenduren;
• voldoende herstelpauzes inlassen;
• werknemers informeren over de symptomen van hittestress;
• kwetsbare werknemers extra opvolgen;
• geschikte lichte en ademende werkkledij voorzien waar mogelijk.

Deze maatregelen lijken eenvoudig, maar kunnen het verschil maken tussen een veilige werkdag en een ernstig medisch incident.

Veiligheid stopt niet bij een helm

Een veiligheidscoördinator kijkt naar alle risico's die werknemers kunnen treffen. Tijdens warme zomerdagen behoort hittestress daar absoluut toe. Door tijdig preventieve maatregelen te nemen, worden niet alleen gezondheidsproblemen voorkomen. Ook de kans op arbeidsongevallen daalt, blijft de productiviteit hoger en kan het werk op een veilige manier worden voortgezet.