Hoe weet je dat er asbest in je huis zit?

Asbest werd tientallen jaren lang gebruikt in woningen en gebouwen in Vlaanderen. Het materiaal was populair omdat het sterk, goedkoop, isolerend en brandwerend was. Pas later werd duidelijk hoe schadelijk asbestvezels kunnen zijn voor de gezondheid wanneer ze vrijkomen en ingeademd worden.

Daardoor is er vandaag de dag een strenge Vlaamse regelgeving rond asbest. Sinds 23 november 2022 is een asbestattest verplicht bij de verkoop van gebouwen die gebouwd zijn vóór 2001. Tegen 2032 moet elke eigenaar van een gebouw van vóór 2001 in Vlaanderen over een asbestattest beschikken.

Maar hoe weet je nu eigenlijk of er asbest aanwezig is in jouw woning?

Het bouwjaar van de woning is vaak de eerste aanwijzing

Het belangrijkste vertrekpunt is het bouwjaar van het gebouw.

Woningen die gebouwd werden vóór 2001 hebben een verhoogde kans op de aanwezigheid van asbesthoudende materialen. Vooral woningen uit de periode tussen 1950 en 1990 bevatten vaak toepassingen met asbest. Denk daarbij niet alleen aan golfplaten of oude daken, maar ook aan veel minder zichtbare toepassingen.

In Vlaanderen geldt daarom een duidelijke grens: gebouwen van vóór 2001 vallen onder de asbestregelgeving voor het asbestattest.

Bij woningen gebouwd vanaf 2001 ligt dat anders. In gebouwen van na 2000 is het gebruik van asbesthoudende materialen verboden. Daardoor is de kans op asbest in recentere woningen bijzonder klein. Voor gebouwen die gebouwd of grondig verbouwd werden vanaf 1 mei 2001 bestaat bovendien meestal een postinterventiedossier waarin de gebruikte materialen beschreven staan.

Dat betekent echter niet dat elk recent gebouw automatisch volledig risicoloos is. Bij renovaties, hergebruik van oudere materialen of verbouwingen aan oudere delen van een woning kan er uitzonderlijk toch nog asbest (in kleine hoeveelheden) aanwezig zijn.

Waar zit asbest meestal in huis?

Veel mensen denken spontaan aan oude golfplaten of eternietplaten, maar asbest werd vroeger in enorm veel bouwmaterialen verwerkt.

In Vlaamse woningen wordt asbest vaak teruggevonden in:

• dakbedekking en onderdaken
• gevelbekleding
• schoorsteen- en rookkanalen
• vinylvloeren
• oude vloerbekleding en lijmen
• vensterbanken
• leidingisolatie
• afvoerbuizen
• pleisterwerk
• plafondplaten
• bloembakken of tuinconstructies
• oude technische installaties

Volgens de OVAM komt asbest zelfs regelmatig voor in pleisterwerk van woningen gebouwd vóór 2001. Daarom neemt een asbestdeskundige vaak stalen van muren en plafonds tijdens een inspectie voor analyse in het labo. Dat maakt asbest verraderlijk. Je ziet het niet altijd onmiddellijk.

Kan je asbest zelf herkennen?

Sommige materialen kunnen verdacht zijn door hun uitzicht of ouderdom, maar asbest met zekerheid herkennen op zicht is bijna onmogelijk. Zelfs ervaren klussers twijfelen vaak wanneer ze oude platen, vloerbekleding of isolatiemateriaal tegenkomen. Daarom wordt regelmatig benadrukt dat een laboanalyse of een professionele inventarisatie de enige echte zekerheid geeft. Er zijn wel een aantal signalen die kunnen wijzen op mogelijke aanwezigheid van asbest:

Wanneer vormt asbest een gevaar?

Asbest is vooral gevaarlijk wanneer vezels vrijkomen in de lucht. Dat gebeurt meestal wanneer materialen beschadigd raken, verouderen, gebroken worden of tijdens renovatie- en sloopwerken.

Asbest dat stevig gebonden zit in een intact materiaal vormt doorgaans een kleiner risico dan losgebonden of beschadigd asbest. Daarom focust de Vlaamse overheid sterk op het opsporen van asbest in slechte staat.

Een oud asbestdak dat begint af te brokkelen vormt bijvoorbeeld een veel groter risico dan een intacte plaat die niet beschadigd wordt.

Wat is een asbestattest precies?

Een asbestattest is het officiële resultaat van een asbestinventarisatie door een gecertificeerde asbestdeskundige inventarisatie (ADI). Tijdens de inspectie onderzoekt de deskundige welke materialen zichtbaar aanwezig zijn en mogelijk asbest bevatten. Soms worden ook stalen genomen voor laboanalyse.

Het attest vermeldt onder andere:

• welke materialen asbest bevatten
• waar die materialen zich bevinden
• in welke staat ze zijn
• of het gebouw “asbestveilig” is
• welk beheer- of verwijderingsadvies wordt gegeven

Het attest wordt vervolgens afgeleverd door de daartoe erkende instantie: OVAM.

Belangrijk om te weten: een asbestattest betekent niet automatisch dat een woning volledig asbestvrij is. Het attest beoordeelt vooral de zichtbare en bereikbare materialen bij normaal gebruik van het gebouw. Wél speelt deze beoordeling een rol in de geldigheid van het asbestattest.

Wanneer is een asbestattest verplicht in Vlaanderen?

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de huidige Vlaamse regelgeving.

Bij verkoop moet het asbestattest beschikbaar zijn vóór de ondertekening van het compromis. Zonder geldig attest kan de verkoop vaak niet plaatsvinden.

Wat doe je als je vermoedelijk asbest hebt gevonden?

Wie tijdens renovaties of verbouwingen asbestverdachte materialen aantreft, doet er goed aan om voorzichtig te werk te gaan. Het is meestal geen goed idee om zomaar te boren, slijpen, breken of verwijderen zonder zekerheid over het materiaal. Bij twijfel wordt best een gecertificeerd asbestdeskundige of erkend verwijderaar gecontacteerd.