Wist je dat 9 op de 10 ton sloopafval in België wordt gerecycleerd?

Wie voor het eerst met een sloopopvolgingsplan (SOP) te maken krijgt, ervaart het al snel als "nog een administratief document erbij". Begrijpelijk, want een omgevingsvergunningsaanvraag kent al genoeg formulieren. Toch verdient het SOP een andere blik. Het is namelijk een van de bouwstenen achter een cijfer waar België internationaal mee scoort: een zeer hoog recyclagepercentage van bouw- en sloopafval.

In dit artikel leggen we uit hoe die goede cijfers tot stand komen, wat een sloopopvolgingsplan precies inhoudt, en waarom net dat plan een sleutelrol speelt in het systeem dat sloopafval terug omzet in bruikbare grondstoffen.

België scoort opvallend goed op recyclage van sloopafval

Bouw- en sloopafval is qua volume één van de grootste afvalstromen in Europa. Net daarom is het opvallend hoe goed België deze stroom weet te verwerken. Cijfers van de sector en van de gewestelijke overheden wijzen in dezelfde richting:

• In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest werd in 2023 ongeveer 94% van het ingezamelde bouw- en sloopafval gerecycleerd of hergebruikt, blijkt uit cijfers van Leefmilieu Brussel.
• De sector zelf, vertegenwoordigd door VSOR vzw (de vereniging van sloop-, ontmantelings- en recyclagebedrijven, voorheen FPRG en CASO), spreekt van een recyclagegraad van meer dan 90% voor bouw- en sloopafval in België. Daarmee overtreft de sector nu al de Europese doelstelling voor 2030.
• Ter vergelijking: de Europese kaderrichtlijn afvalstoffen mikte op 70% recyclage van bouw- en sloopafval tegen 2020. België zit daar dus ruim boven.

Dat resultaat komt niet toevallig tot stand. Het is het product van jaren opbouw: van de eerste verenigingen van puinverwerkers in de jaren '90, over de certificering van gerecycleerde granulaten, tot het huidige systeem van sloopopvolging dat sinds 2018 stap voor stap is uitgebreid. Het sloopopvolgingsplan is daarbij het instrument dat dit alles op de werf zelf concreet maakt.

Waarom een hoog recyclagecijfer niet vanzelfsprekend is

Steenachtig afval (beton, baksteen, tegels) laat zich relatief makkelijk breken en verwerken tot granulaten voor wegenbouw of nieuwe bouwtoepassingen. Maar een sloopwerf levert meer op dan alleen steenpuin. Denk aan hout, metalen, glas, gips, kunststoffen en, niet te vergeten, asbesthoudende materialen.

Zodra deze stromen gemengd op een puinbreker terechtkomen, daalt de kwaliteit van het eindproduct drastisch en stijgt het risico op vervuiling met bijvoorbeeld asbest of teer. Een hoog recyclagepercentage staat of valt dus met één ding: weten wat er in een gebouw zit, vóór de sloophamer in actie komt, en dat op de juiste manier gescheiden houden tijdens de werken. Precies daar komt het sloopopvolgingsplan in beeld.

Wat is een sloopopvolgingsplan (SOP)?

Een sloopopvolgingsplan is een gedetailleerde inventaris van alle afvalstoffen die bij een sloop-, renovatie- of ontmantelingsproject vrijkomen, inclusief een destructieve asbestinventaris. Het plan vervangt de vroegere "sloopinventaris" en bevat ook concrete aandachtspunten en uitvoeringsvoorschriften voor selectieve sloop.

In Vlaanderen wordt het SOP opgemaakt volgens de standaardprocedure van de OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij) en moet het worden opgesteld door een erkend deskundige die aangesloten is bij een sloopbeheerorganisatie. Tracimat is momenteel de enige erkende sloopbeheerorganisatie in Vlaanderen.

Wanneer is een SOP verplicht?

De verplichting is vastgelegd in artikel 4.3.3 van het VLAREMA (Vlaams reglement betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en afvalstoffen). Een sloopopvolgingsplan is nodig bij:

• niet-residentiële gebouwen met een bouwvolume groter dan 1.000 m³;
• overwegend residentiële gebouwen met een bouwvolume groter dan 5.000 m³ (eengezinswoningen uitgezonderd);
• infrastructuur- en onderhoudswerken (zoals wegenis- en rioleringswerken) waarbij meer dan 250 m³ puin vrijkomt.

Deze verplichting bestaat sinds 2018. Sinds 1 juli 2022 is het systeem verder aangescherpt: naast de opmaak van het SOP zijn ook de conformverklaring ervan én de volledige tracering van het sloopafval verplicht voor projecten waarvoor de omgevingsvergunning na die datum wordt aangevraagd.

De link met het grote geheel

Het is makkelijk om het SOP te zien als een formulier dat nodig is om een vergunning rond te krijgen. In werkelijkheid is het iets fundamentelers: het is het instrument waarmee de kwaliteit van de gerecycleerde granulaten wordt gewaarborgd, wat op zijn beurt het vertrouwen in gerecycleerd bouwmateriaal in stand houdt.

Zonder betrouwbare inventarisatie vooraf, zonder gescheiden inzameling op de werf, en zonder traceerbare aanvoer bij de verwerker, zou het systeem van hoogwaardige recyclage simpelweg niet overeind blijven. Het sloopopvolgingsplan is met andere woorden geen bijzaak naast de circulaire economie in de bouw- en sloopsector, het is er een noodzakelijke voorwaarde van.

Voor wie een sloop-, renovatie- of ontmantelingsproject plant dat binnen het toepassingsgebied van VLAREMA valt, is tijdig starten met het SOP dan ook geen overbodige luxe. Vertraging in de opmaak of conformverklaring kan immers rechtstreeks vertraging van de vergunning en de start van de werken betekenen.

In het kort

Bronnen: OVAM, Tracimat, VSOR vzw, Leefmilieu Brussel (Brussels Hoofdstedelijk Gewest), Europese kaderrichtlijn afvalstoffen 2008/98/EG.